سهيلا عباسپور....ديروز، آتش از دل کارخانه مس سونگون برخاست و دودي سياه آسمان منطقه ورزقان را پوشاند. آتش‌سوزي در کارخانه SX هيپ ليچينگ اين مجتمع بزرگ، يکي از مهم‌ترين قطب‌هاي توليد مس کشور، نه فقط يک حادثه صنعتي، بلکه ضربه‌اي بزرگ بر اقتصاد منطقه‌اي و ملي محسوب مي‌شود. از دور شايد اين حادثه تنها يک آتش‌سوزي ديده شود، اما از نزديک، مي‌توان عمق تأثيرات آن را بر توليد، اشتغال و معيشت هزاران نفر درک کرد.

مس سونگون؛ قلب تپنده اقتصاد منطقه‌اي و ملي

مس سونگون، اين معجزه معدني که در دل کوه‌هاي سرسبز آذربايجان شرقي مي‌تپد، چيزي بيش از يک کارخانه است. اين مجتمع به‌عنوان يکي از بزرگ‌ترين مراکز توليد مس خاورميانه، سالانه سهم بزرگي از نيازهاي صنايع داخلي و صادرات مواد معدني ايران را تأمين مي‌کند. براي منطقه‌اي که بسياري از ساکنانش معيشت خود را مستقيم يا غيرمستقيم از اين معدن تأمين مي‌کنند، سونگون نه يک کارخانه، که مايه حيات است.

اما حالا، اين قلب تپنده گرفتار آتش شده است. آتشي که از مخازن گازوئيل آغاز شد و به سرعت به واحد هيپ ليچينگ، جايي که سنگ معدن به مس ارزشمند تبديل مي‌شود، سرايت کرد. هرچند که گزارش‌ها نشان مي‌دهند اين حادثه با تلاش نيروهاي آتش‌نشاني به‌موقع مهار شده است، اما آنچه بر جاي گذاشته، نه فقط خاکستر، بلکه سوالاتي جدي در مورد ايمني و آينده اين مجتمع است.

نگراني جدي براي توليد کاتد مس و تأثيرات بر بازار داخلي

اين آتش‌سوزي نگراني‌هايي را در خصوص اختلال در توليد کاتد مس، يکي از محصولات کليدي اين معدن، ايجاد کرده است.. مس سونگون، به عنوان يکي از بزرگ‌ترين توليدکنندگان کاتد مس در ايران، نقشي حياتي در تأمين نيازهاي داخلي و صادرات اين محصول دارد. هرگونه توقف يا اختلال در توليد اين محصول مي‌تواند تأثيرات قابل توجهي بر بازار مس و صنايع وابسته به آن، از جمله الکترونيک و خودروسازي، بگذارد.

حجم خسارات؛ بيشتر از دود و آتش

بر اساس گفته‌هاي مسئولان، خوشبختانه اين آتش‌سوزي هيچ تلفات جاني نداشته است. اما آيا اين به معني کوچک‌بودن ابعاد حادثه است؟ قطعاً نه. خسارات مادي واردشده به کارخانه و توقف احتمالي توليد، تبعات گسترده‌اي را به دنبال خواهد داشت. مس سونگون سال‌هاست که يکي از اصلي‌ترين قطب‌هاي توليد مواد اوليه براي صنايع مس کشور است.

هرگونه خللي در توليد اين مجتمع مي‌تواند به کاهش عرضه داخلي، افزايش قيمت‌ها و حتي اختلال در صادرات منجر شود.

سوال‌هايي که نمي‌توان از آن‌ها گريخت

اين حادثه، مانند هر آتش‌سوزي ديگر، هشداري است به صنعت. هشداري که سوالات زيادي را به دنبال دارد. چرا چنين حادثه‌اي در کارخانه‌اي به اين وسعت رخ داده است؟ آيا زيرساخت‌هاي ايمني به‌اندازه کافي پيشرفته بوده‌اند؟ آيا سيستم‌هاي پيشگيري و مديريت بحران به‌درستي عمل کرده‌اند؟

مجيد فرشي، مديرکل مديريت بحران استانداري آذربايجان شرقي، اعلام کرده که تحقيقات براي شناسايي علت حادثه آغاز شده است. اما نبايد اين تحقيقات تنها به پيدا کردن مقصر محدود شود. اين حادثه بايد فرصتي باشد براي بازنگري در استانداردهاي ايمني و اطمينان از اينکه هيچ واحد صنعتي ديگري در کشور با چنين وضعيتي مواجه نشود.

مسئوليت‌هاي دولت و صنعت در قبال مردم

مس سونگون فقط يک کارخانه نيست؛ اين مجتمع يک منبع حيات اقتصادي براي هزاران نفر است. مسئوليت دولت و مديران اين مجتمع فراتر از تعمير آسيب‌هاست. آن‌ها بايد پاسخگوي آينده اين منطقه باشند. بايد برنامه‌اي روشن و جامع براي بازسازي سريع کارخانه و تضمين امنيت شغلي کارگران ارائه دهند.

همچنين اين حادثه بايد در سطح ملي نيز مورد توجه قرار گيرد. ايران به‌عنوان يکي از کشورهاي داراي منابع غني معدني، نيازمند سرمايه‌گذاري جدي در حوزه ايمني صنايع است. ما نمي‌توانيم اجازه دهيم که چنين حوادثي، چرخه توليد و اشتغال کشور را مختل کند.

فراتر از حادثه؛ آينده مس سونگون و صنعت معدن ايران

اين حادثه بايد فرصتي باشد براي درس‌گرفتن. صنعت معدن ايران به‌عنوان يکي از ستون‌هاي اقتصادي کشور، نيازمند يک بازنگري جدي در زيرساخت‌ها و سياست‌هاي ايمني است. از آنجا که معادن و صنايع مرتبط، پايه‌هاي توسعه پايدار کشور محسوب مي‌شوند، هرگونه اختلال در آن‌ها مي‌تواند تبعات جبران‌ناپذيري به همراه داشته باشد.

مس سونگون دوباره برخواهد خاست. اين مجتمع که سال‌هاست نماد قدرت اقتصادي منطقه است، به چرخه توليد بازخواهد گشت. اما نبايد فراموش کنيم که اين آتش‌سوزي هشداري بود. هشداري که به ما نشان داداگر به زخم‌هاي صنعت معدن توجه نکنيم، اين زخم‌ها مي‌توانند آينده يک منطقه، يک صنعت، و حتي يک کشور را تهديد کنند‌