احرار:در ميان کوچهپسکوچههاي تاريخي تبريز، بنايي استوار و زيبا همچون نگيني فيروزهاي ميدرخشد؛ مسجد کبود، يادگاري از دوران باشکوه قراقويونلوها، که همچنان با جلوهاي بينظير، چشم هر بينندهاي را مينوازد
مجيد سعادتي-در ميان کوچهپسکوچههاي تاريخي تبريز، بنايي استوار و زيبا همچون نگيني فيروزهاي ميدرخشد؛ مسجد کبود، يادگاري از دوران باشکوه قراقويونلوها، که همچنان با جلوهاي بينظير، چشم هر بينندهاي را مينوازد. اين بناي فاخر نهتنها يکي از نمادهاي شاخص شهر تبريز به شمار ميرود، بلکه بهعنوان يکي از برجستهترين نمونههاي معماري اسلامي در ايران و جهان، جايگاه ويژهاي در حافظه فرهنگي کشور دارد.
اين مسجد تاريخي، در سال 870هجري قمري و به دستور سلطان جهانشاه، پادشاه مقتدر سلسله قراقويونلو، بنا شد. اگرچه آغاز ساخت آن به سالهايي پيش از اين تاريخ بازميگردد، اما کتيبهاي که بر سردر بنا نقش بسته، نشان از اتمام بخشهايي از کاشيکاريهاي آن دارد. گفته ميشود همسر يا دختر جهانشاه، در ساخت اين بنا نقش مؤثري داشتهاند و با توجه به پيچيدگي و ظرافت تزئينات، برخي از مورخان ساخت کامل آن را پروژهاي سيساله ميدانند.
هنر در خدمت ايمان
مسجد کبود بهدليل رنگ غالب فيروزهاي در کاشيکاريهاي خود، به لقب «فيروزه اسلام» شهرت يافته است. نماي بيروني و فضاي دروني مسجد با هماهنگي چشمنواز رنگها، نقشهاي اسليمي، نقوش هندسي و کتيبههايي به خطهاي ثلث، نستعليق و نسخ تزئين شدهاند. بيشتر کاشيهاي بهکاررفته در اين بنا، شکلهاي هشتضلعي دارند که در کنار آنها، اشکال گوناگون هندسي نيز به چشم ميخورند. سقف مسجد با نقاشيهايي از آب طلا آراسته شده و کف شبستان، در گذشته با سنگ مرمر پوشيده بوده است.
در بناي شبستان، ستونهايي با نظم معماري آذري مشاهده ميشود که بهطور موازي قرار گرفتهاند و گنبدهايي که با آجر چيده شدهاند، نشان از هنر والاي معماران ايراني دارند. محراب مسجد نيز با کاشيکاريهاي نفيس و آيات قرآني تزئين شده، هرچند بخشهايي از آن بر اثر گذر زمان آسيب ديدهاند.
بيش از يک مسجد
آنچه مسجد کبود را از ديگر بناهاي مذهبي متمايز ميکند، کارکرد چندگانه آن در زمان ساخت بوده است. اين بنا تنها محل عبادت نبوده، بلکه در صحن وسيع آن مجموعههايي همچون مدرسه، حمام، خانقاه و کتابخانه نيز قرار داشتهاند؛ هرچند امروز تنها نام و نشاني از آنها باقي مانده است.
نقش پررنگ در گردشگري مذهبي
مسجد کبود از ديرباز يکي از مهمترين جاذبههاي گردشگري مذهبي آذربايجان شرقي بوده است. نام آن در کنار مساجدي مانند مسجد جامع تبريز، مسجد صاحبالامر و اماکن مقدسي چون آرامگاه سيد حمزه و عون بن علي، بهعنوان مقصدي معنوي و تاريخي براي مسافران و زائران ثبت شده است. اين مسجد، همواره در شمار پرمخاطبترين جاذبههاي گردشگري استان قرار دارد و بهويژه در ايام نوروز، مورد استقبال چشمگير گردشگران داخلي و خارجي قرار ميگيرد.
مرمت و نگهداري براي نسلهاي آينده
در سالهاي اخير، اقدامات قابلتوجهي در راستاي مرمت و نگهداري اين اثر ارزشمند صورت گرفته است. به گفته معاون ميراث فرهنگي آذربايجان شرقي، در طول يک سال گذشته عمليات عايقکاري، آجر فرش و رفع نم از پشتبام و ايوانهاي مسجد اجرا شده است. همچنين فرشهاي داخلي مسجد جمعآوري و محيط براي حفاظت بهتر از تزئينات آمادهسازي شده است. تنها در سال گذشته، حدود 70 هزار نفر از اين مکان بازديد کردهاند؛ آماري که در تعطيلات نوروز به چند برابر افزايش مييابد.